Baza wiedzy

PARK - Partnerstwo Regionów dla Klimatu to inicjatywa, która łączy samorządy i ich partnerów we wspólnych działaniach na rzecz ochrony klimatu i środowiska. Sieć została powołana po to, aby ułatwiać współpracę, wymianę wiedzy oraz rozwijanie kompetencji, szczególnie w obszarze komunikacji społecznej i angażowania mieszkańców. W ramach PARK powstają narzędzia i rozwiązania wspierające skuteczne planowanie i realizację działań klimatycznych i środowiskowych. Projekt realizowany jest w latach 2025-2026 jako część ogólnopolskiego przedsięwzięcia "Sieciowanie Związków ZIT w Polsce" i współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027.

Działania podejmowane w ramach sieci PARK koncentrują się na wzmacnianiu kompetencji samorządów oraz tworzeniu praktycznych narzędzi wspierających realizację celów klimatycznych i środowiskowych. Istotnym elementem projektu jest rozwijanie spójnego podejścia do komunikacji społecznej, w tym wypracowanie strategii, która pomaga lepiej tłumaczyć mieszkańcom sens i znaczenie planowanych działań oraz skuteczniej angażować ich w procesy decyzyjne. Równolegle sieć tworzy przestrzeń do wymiany wiedzy i doświadczeń, gromadząc dobre praktyki, materiały i rozwiązania możliwe do wykorzystania w różnych lokalnych kontekstach. Ważną rolę odgrywają także spotkania, warsztaty i działania sieciujące, które sprzyjają dialogowi, budowaniu relacji oraz wzajemnemu uczeniu się uczestników. Całość działań PARK ma charakter praktyczny i nastawiona jest na realne wsparcie samorządów w codziennej pracy.

W działaniach realizowanych w ramach sieci PARK uczestniczą przede wszystkim Związki ZIT miast wojewódzkich oraz ośrodków subregionalnych, a także jednostki samorządu terytorialnego i podmioty zaangażowane w realizację instrumentu ZIT w perspektywie 2021-2027. Jednocześnie sieć PARK została zaprojektowana jako otwarta przestrzeń współpracy i wymiany doświadczeń. Do udziału w wydarzeniach, spotkaniach i działaniach zapraszani są również partnerzy samorządowi, przedstawiciele lokalnych instytucji i organizacji, a także inne osoby zainteresowane tematyką klimatu, środowiska oraz rozwoju lokalnego. Taki szeroki skład uczestników sprzyja budowaniu dialogu, wzajemnemu uczeniu się i wypracowywaniu rozwiązań odpowiadających na realne potrzeby różnych środowisk.

Strategia Komunikacji Społecznej w projekcie PARK to praktyczne narzędzie wspierające samorządy i ich partnerów w prowadzeniu dialogu z mieszkańcami wokół inwestycji klimatycznych i środowiskowych. Dokument porządkuje podejście do komunikacji i partycypacji społecznej, pokazując, jak planować działania informacyjne i angażujące w sposób spójny, zrozumiały i dostosowany do lokalnych realiów. Strategia nie jest zbiorem sztywnych procedur, lecz punktem odniesienia do codziennej pracy przy projektach, które bezpośrednio wpływają na życie mieszkańców.

Decyzja o opracowaniu Strategii wynikała z obserwacji, że wiele inwestycji środowiskowych i klimatycznych napotyka trudności nie z powodów technicznych, lecz komunikacyjnych. Brak spójnej informacji, późne włączanie mieszkańców, dezinformacja czy niskie zaufanie społeczne często prowadzą do konfliktów i opóźnień. Strategia powstała jako odpowiedź na te wyzwania - po to, aby wesprzeć samorządy w lepszym przygotowaniu się do rozmowy z mieszkańcami i wzmocnić jakość dialogu społecznego już na wczesnych etapach planowania działań.

Strategia została przygotowana z myślą o samorządach, Związkach ZIT oraz ich partnerach, którzy realizują lub planują działania proklimatyczne i prośrodowiskowe. Może być wykorzystywana zarówno przy dużych, złożonych inwestycjach, jak i przy mniejszych projektach lokalnych. Z dokumentu skorzystają także osoby odpowiedzialne za komunikację społeczną, konsultacje, dialog z mieszkańcami czy planowanie procesów partycypacyjnych. W praktyce Strategia jest przydatna wszędzie tam, gdzie pojawia się potrzeba jasnego wyjaśniania celów działań i budowania zrozumienia oraz akceptacji społecznej.

Strategia została opracowana w oparciu o szeroką diagnozę dotychczasowych doświadczeń samorządów i innych podmiotów realizujących inwestycje środowiskowe i klimatyczne. Proces ten obejmował m.in. badania ankietowe, wizyty studyjne, analizę rzeczywistych sytuacji konfliktowych oraz rozmowy z przedstawicielami instytucji i mieszkańcami. Dzięki temu dokument nie powstał "przy biurku", lecz bazuje na realnych problemach, potrzebach i przykładach z praktyki, zebranych w różnych kontekstach lokalnych.

W codziennej pracy Strategia pomaga uporządkować działania komunikacyjne i partycypacyjne, pokazując, na co zwrócić uwagę na różnych etapach planowania i realizacji inwestycji. Może być wsparciem przy przygotowywaniu komunikatów, planowaniu spotkań z mieszkańcami czy wyborze odpowiednich form dialogu. Daje też wspólny punkt odniesienia dla zespołów, które często realizują komunikację "obok" innych obowiązków, pomagając działać bardziej przewidywalnie i spójnie.

Strategia Komunikacji Społecznej została przygotowana z myślą o jej pilotażowym wykorzystaniu w różnych lokalnych kontekstach. Zespół projektowy będzie wspierał samorządy i partnerów w procesie testowania Strategii, dzieląc się wiedzą, doświadczeniem oraz rekomendacjami wynikającymi z jej założeń. Pilotaże mają charakter wspierający i doradczy - ich celem jest sprawdzenie, w jaki sposób wypracowane rozwiązania mogą być wykorzystywane w praktyce oraz jakie elementy Strategii wymagają doprecyzowania lub dostosowania do konkretnych potrzeb. Wnioski płynące z tych doświadczeń posłużą dalszemu rozwijaniu dokumentu i upowszechnianiu sprawdzonych podejść wśród uczestników sieci PARK.

Opór społeczny pojawia się najczęściej wtedy, gdy inwestycja jest postrzegana jako coś niejasnego, narzuconego lub trudnego do zrozumienia. Projekty klimatyczne i środowiskowe bywają technologicznie złożone, długotrwałe i kosztowne, a jednocześnie bezpośrednio wpływają na codzienne funkcjonowanie mieszkańców. Jeśli informacje docierają późno, są fragmentaryczne albo sformułowane w specjalistycznym języku, łatwo rodzi się niepewność, która przeradza się w sprzeciw. W takich sytuacjach brak wiedzy i wyobrażenia o realnych skutkach inwestycji często zastępowany jest obawami i uproszczonymi narracjami.

Brak zaufania sprawia, że nawet rzetelne i merytoryczne informacje są odbierane z podejrzliwością. Mieszkańcy mogą zakładać, że decyzje zapadły wcześniej, a komunikacja ma jedynie charakter formalny lub uspokajający. W takiej atmosferze rośnie podatność na plotki i niezweryfikowane informacje, a każda niejasność wzmacnia przekonanie o braku transparentności. Zamiast rozmowy o faktach pojawia się napięcie, które utrudnia dialog i często prowadzi do eskalacji konfliktu oraz wydłużenia całego procesu inwestycyjnego.

Informowanie polega na przekazywaniu gotowych komunikatów - mieszkańcy dowiadują się, co jest planowane lub realizowane, ale ich rola pozostaje bierna. Partycypacja społeczna oznacza coś więcej: stworzenie przestrzeni do rozmowy, zadawania pytań, zgłaszania wątpliwości i wyrażania opinii, a także jasne pokazanie, jaki wpływ te głosy mogą mieć na dalsze decyzje. Tam, gdzie komunikacja ogranicza się wyłącznie do informowania, łatwo o poczucie wykluczenia. Partycypacja pomaga to poczucie zmniejszyć, bo opiera się na dialogu, a nie jednostronnym przekazie.